محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

324

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

كه لاى نيز گويند چنان كه مولوى مثنوى گويد « 1 » : بيت رحمت صد تو بر آن بلقيس باد * كه خدايش عقل صد مرده بداد تاهو - [ بضم ها ] عرقى باشد كه از درد شراب گيرند . مثالش امير خسرو فرمايد : نظم « 2 » چشمهء خورشيد را در ته نشاند * عكس ساقى كز ته تا هو نمود كذا فى الفرهنگ . تيو - [ به وزن ديو ] طاقت و توانايى باشد . مثالش شمس فخرى گويد : شعر كرا با او بگاه رزم و پيكار * مجال و زهره « 3 » و يارا و تيوست و در تحفه تاو « 4 » و تيو هر دو بمعنى طاقت « 5 » باشد « 21 » و حكيم اسدى نيز گويد : شعر فتادند بر خاك ببهوش و تيو * همى داشتند از غم دل غريو تيهو - فرفور باشد و آن مرغيست از كبك كوچكتر . عرب تيهوج خوانند . « 22 » مثالش ظهير فاريابى گويد « 6 » : شعر هماى همت تو كر كسان گردون را * ز ضعف و عجز چو تيهو شمرد بل عصفور تكو - [ به وزن عدو ] در نسخهء ميرزا موى باشد و [ بفتح كاف ] نيز به نظر رسيده و در فرهنگ نيز [ بضم كاف ] آمده بمعنى موى مجعد . مثالش اثير الدين اخسيكتى گويد : شعر در تكوى تست « 7 » جان من اسير * چون غريبى كو بظلمت خو گرفت و بمعنى نان تنكى كه روغن در خمير آن كرده باشند نيز آورده . تذو - [ بفتح تا و ضم ذال معجمه ] جانورى باشد مانند جعل و در گرمابه‌ها باشد و او را سنگم نيز گويند و به عربى ابن وردان خوانند . تو - انت و خود را نيز گويند . مثالش شيخ نظامى گويد : بيت اى نظامى پناه پرور تو * بدر « 8 » كس مرانش از در تو تانگو - [ به وزن كهنكو « 9 » ] « 23 » در نسخهء ميرزا حجام باشد و تونگو « 10 » نيز گويند . تتربو - [ بفتح تا و راى مهمله و سكون تاء دوم و ضم باى موحده ] تمسخر و لاغ باشد در نسخهء ميرزا و تتربوه [ باضافهء هاء ] نيز به نظر رسيده . مثالش حكيم سوزنى فرمايد :

--> ( 1 ) كلمه از « ب » است ( 2 ) كلمه از « ن » است . ( 3 ) « س » : زهرو . ( 4 ) « س » : تاوو ( 5 ) « س » : طاق . ( متن از « ب » و « ن » است ) . ( 6 ) اين جمله و شعر بعد از آن از « ب » است . ( 7 ) « س » : پشت او ؛ « ب » : پشت . ( متن از « ن » است ) . ( 8 ) « ب » : بر در . ( 9 ) « س » : كهكو . ( 10 ) « ب » : توانكمو . ( 21 ) در برهان بمعنى يعنى نيز آمده كه عرب « اى » گويد . ( 22 ) در برهان بمعنى غدير عرب يعنى جايى كه آب در صحرا جمع شود نيز آمده است . ( 23 ) در برهان به وزن كام جو آمده است و هم به وزن سمن بو . و گويد : تانگر نيز به اين معنى است و ذيل كلمهء تونگو گويد تونگر نيز به اين معنى است .